Artykuły

autor artykułu: Tomasz Słodziński
opracowany: 14.08.2008 05:08:00

Na początek trzeba powiedzieć o tym, jak stwierdzić czy laptop naprawdę się przegrzewa – oczywiście pierwszym rzekłbym organoleptycznym objawem wymienionego faktu jest wyczuwalne ciepło, którego doznajemy przy codziennym użytkowaniu laptopa, ale ciężko jest w ten sposób określić czy temperatury te są zbyt wysokie i czy zagrażają w czymś naszej zabawce.
Podstawowymi objawami przegrzewania się laptopa są:

• Częstsza i głośniejsza praca układu chłodzenia (wiatraczka),
• Niespodziewane wyłączanie się laptopa (restarty),
• Zawieszanie się laptopa (zamrażanie),
• Przekłamania pojawiające się na ekranie np. podczas grania - tzw. artefakty (głównie w przypadku przegrzewania się karty graficznej).

W tym miejscu chciałbym zaznaczyć, że wszystkie objawy (poza pierwszym) mogą być spowodowane także innymi czynnikami, np. problemami z systemem operacyjnym czy pamięcią RAM, ale w połączeniu z pierwszym objawem, moim zdaniem wskazują na problemy z chłodzeniem.

W celu dokładniejszego zdiagnozowania problemu najlepiej posłużyć się oprogramowaniem monitorującym temperatury poszczególnych podzespołów laptopa – do tego celu możemy użyć aplikacji dostarczanych przez producenta laptopa (o ile takie są dostępne), ale ze względu na fakt, że artykuł ten ma być na ile to możliwe uniwersalny, podam tutaj kilka przykładów ogólnie dostępnego oprogramowania, które możemy wykorzystać :

• RightMark CPU Clock Utility – jest to oprogramowanie freewarowe i można je pobrać z tej strony
• Notebook Hardware Control – jak poprzednie, także jest oprogramowaniem bezpłatnym możliwym do pobrania stąd - co prawda jest od dłuższego czasu nieaktualizowane, ale może wskazać temperatury, szczególnie starszych procesorów.
• EVEREST Ultimate Edition – program ten jest płatny, jednak można go pobrać w wersji testowej z tej strony – ma co prawda ograniczenia wersji trialowej, ale dla zdiagnozowania temperatur wystarczy.

Poniżej zaprezentowano przykładowe raporty uzyskane z RightMark CPU Clock Utility oraz EVEREST Ultimate Edition

Tutaj mamy uwidocznioną temperaturę rdzenia 0 procesora (CPU 0), poniżej rdzenia nr 1 (CPU 1)

Oraz raport jaki możemy uzyskać z Everesta:

Należy pamiętać, że temperatury mogą się znacznie różnić w zależności od obciążenia procesora. Niższa temperatura będzie wówczas, kiedy procesor nie będzie obciążony obliczeniami, np. w czasie przeglądania Internetu czy pracy w programach biurowych, a znacznie wyższa - w czasie kompresji materiału wideo czy grania w gry komputerowe.

Trudno jednoznacznie określić jakieś progi temperatury, ale moim zdaniem temperatura nieobciążonego procesora nie powinna przekraczać 50 – 55 stopni Celsjusza, natomiast długotrwale w pełni obciążonego - nie powinna być wyższa niż 75-80 stopni. Jednocześnie pamiętajmy, że nowoczesne procesory mobilne mogą osiągnąć temperaturę 100 stopni Celsjusza, a po jej przekroczeniu komputer powinien się wyłączyć. Nie polecam jednak nikomu tego typu eksperymentów.

Drugą sprawą, którą należałoby wziąć pod uwagę obok temperatury CPU, jest temperatura pracy układu graficznego. I tutaj pojawiają się niejakie problemy, w pierwszym rzędzie zależeć to będzie od tego, czy w naszym laptopie zainstalowano zintegrowany układ graficzny czy też autonomiczny układ graficzny (najłatwiej to poznać po tym, że autonomiczne układy graficzne mają własną pamięć, natomiast zintegrowane - tylko pamięć współdzieloną z systemem operacyjnym – czyli pamięć dla tekstur pobierają z RAM komputera).

W pierwszym przypadku chłodzenie układu graficznego jest załatwiane przez chłodzenie chipsetu laptopa - najczęściej odpowiedzialny jest za to ten sam układ, który ma za zadanie odprowadzać ciepło z CPU.

W drugim przypadku najczęściej mamy do czynienia z osobnym układem odprowadzania ciepła obsługującym autonomiczną kartę graficzną – co nie zmienia faktu, że nie zawsze w laptopie jest drugi wentylator – często zdarza się, że chłodzenie jest tak zaprojektowane, że oba układy chłodzenia (ciepłowody, czy z angielska Heat pipe, odprowadzające ciepło z CPU i GPU) schodzą się przy wentylatorze i są obsługiwane przez jeden tylko wiatrak.

Aby zdiagnozować temperaturę pracy karty graficznej, można posłużyć się wymienionym wcześniej Everestem lub aplikacją o nazwie GPU-Z (do pobrania np. tutaj). Nie zawsze jednak daje to efekt ze względu na fakt, że nie we wszystkich układach graficznym mamy zamontowaną diodę termiczną, która pozwala na dokonanie pomiaru temperatury. Moje doświadczenie wskazuje, że w zintegrowanych układach graficznych nigdy niemal nie ma takiej możliwości, a i w sporej części autonomicznych układów graficznych także nie da się tego dokonać (np. w jednym z moich laptopów mam zainstalowany układ graficzny firmy ATI Moblity Radeon HD2300, jest to zdecydowanie autonomiczny układ graficzny, a mimo to nie ma możliwości odczytu temperatury jego pracy).

W sytuacji, kiedy nie uda nam się zmierzyć temperatury układu graficznego, a pod obciążeniem nie występują przekłamania w wyświetlanym obrazie (artefakty), możemy chyba przyjąć, że układ ten się nie przegrzewa.

W tym miejscu dodatkowa uwaga dla tych, którym temperaturę uda się odczytać – proszę się nie przestraszyć – nowoczesne układy graficzne w stresie (czyli pod dużym obciążeniem np. w grach), potrafią osiągać temperatury sporo przekraczające 100 stopni Celsjusza.